جهانسوز دادبه

برگ سبز 115

آواز:جهانسوز دادبه

سنتور:رضا ورزنده

نی:حسن کسایی

(1)برگ سبز 115 (دانلود)

(2)دشتستانی "از مجموعه صد سال آواز" (دانلود)

غلامرضا دادبه (جهانسوز) در چهاردهم فروردین ماه سال ۱۲۹۹ خوشیدی در شهر اصفهان متولد گردید. کودکی و جوانی را در این شهر سپری کرد و در دوران جـوانی به کار شناخت عرفان ایرانی و خدمت در خانقاه‌های گوناگون ایران پرداخته‌ است کار پژوهش و شناسایی تاریخ و فرهنگ ایران را از خانقاه‌های سراسر ایران دنبال کرد.

دادبه در سالهای جوانی نزد سید رحیم اصفهانی و پس از آن نزد حسین ساعت‌ ساز (آواز و تار) را فراگرفت. وی شاگردانی نیز تربیت کرده است. از آثار آوازی او کاست برگ‌ سبز شماره ۱۱۵ و اجراهای خصوصی با اساتیدی چون حسن کسایی، احمد عبادی، محمد موسوی و … را می توان یاد کرد.

آنچه در کار پژوهش دادبه فراترین پایگاه را در زندگانی علمی و فرهنگی او پدید آورده است شناخت و چیرگی بی مانند او به تاریخ و فرهنگ ایران باستان بود که در بسیاری از دانشگاه‌های ایران به کار تدریس آن پرداخته بود و هزاران دانشجو در این رهگذر از دانش و بینش تاریخی و فرهنگی وی بهره مند گشته‌اند. چهل سال در دانشگاه‌های ایران به تدریس در زمینه خدمت به فرهنگ و تاریخ ایران بدور از نام و آوازه سپری کرد. چکیده دیدگاه های وی شامل دست نوشته‌های برجای مانده از او نزد شاگردان و فرزندش آریاسب دادبه نگهداری می‌شود.

وی اصالتا از روستا نشینان شهرستان دشتی استان بوشهر بوده‌ که پس از سال‌ها رنج و تحمل مشقت‌ های فراوان به یکی از موسیقیدانان بزرگ مبدل گشت.

پدر وی "شیخ غلامحسین حاجیانی" از خاندان کهن و تاریخی حاجیانی ابن مقفه در روستای مسیله عبدی (از توابع کاکی شهرستان دشتی) در استان بوشهر بدنیا آمده و در سن بیست سالگی برای تحصیل راهی نجف شده و در آنجا از شاگردان آخوند "ملا محمدکاظم خراسانی" و "جهانگیرخان قشقایی" و ... بوده و به توصیه "جهانگیرخان قشقایی" به همراه دوست خود "شیخ اسدالله ایزدگشسب (درویش ناصرعلی)" راهی سفر شرق شده و با سختی های فراوان به سبزوار رسیده تا از محضر "ملا هادی سبزواری" درس بگیرد ولی وقتی به آنجا می رسد ملا هادی فوت کرده بودند آنها از آنجا به "بیدخت گناباد" رفته و به "حضرت سلطان‌ علیشاه گنابادی" ارادت پیدا می کند و پس از سالها زندگی در بیدخت به اصفهان می رود و آنجا را برای زندگی انتخاب می کند و ازدواج می کند و تا پایان عمر به تدریس می پردازد و صاحب فرزندانی میشود که غلامرضا (استاد دادبه) یکی از آنها می باشد.

از ایشان دو فرزند به نامهای "ویشتاسب" و "آریاسب" پای به دنیا گذاشتند که هر دو از پدر بهره‌مند گشته و هم سو و هم آوای پدر در کار شناخت و پژوهش فرهنگ و تاریخ و هنر ایران باستان همگام شدند. استاد دادبه شاگردانی نیز تربیت کرده از جمله:

    محمدرضا شجریان،
    علیرضا افتخاری، سال ۱۳۶۰ که استاد تاج به دیار باقی شتافتند علیرضا افتخاری به نزد استاد "دادبه" رفت. استادی که علی رغم اینکه استاد معروفی در زمره موسیقی ایران نبود، اما دارای گوش و هوش موسیقایی قوی بود و سهم به سزایی در احیای دشتستانی داشت. استاد دادبه با افتخاری آواز و دو بیتی محلی و نیز صدا سازی کار کرد.
    کیخسرو پورناظری،
    سیمین حقی،
    محمد موسوی
و ... اشاره کرد.

استاد شجریان اینچنین از دادبه می‌گوید: «از سال ۱۳۵۸، بعد از انقلاب، من با آقای دادبه یکی از اساتید اندیشه و مردی عارف که سررشتهٔ موسیقی داشتند، آشنا شدم و دائما در جلسات راجع به دیدگاه هنر و بنیادهای هنر و جامعه‌ شناسی هنر و دوران‌ شناسی هنر صحبت و بحث می‌کرد ... ردیف و تصنیف کار نمی‌کردند و یک مقدار شیوهٔ دشتستانی را از ایشان گرفتم. شاید مهم‌ترین بخش زندگی هنری من آشنایی با ایشان است و درک کلاس ایشان از سال ۵۸ که هنوز هم ادامه دارد.» (استاد شجریان: کتاب راز مانا)

استاد دادبه بیشترین تاثیر فکری را در من داشته و مرا دگرگون کرد. او نشان داد انسانیت مهم‌ترین مساله‌است. زندگی و تلاش برای انسان و آرمان‌ های انسانی، کلیدی بود تا استاد دادبه توجه مرا به آن معطوف کند تا سعی کنم آثار هنری و آواز را در جهت نیل به این مقصود پیش برم.

ویشتاسب دادبه فرزند بزرگ او در بهمن ماه سال ۱۳۷۹ خورشیدی درگذشت و استاد دادبه در "سحرگاه یازدهم مرداد سال ۱۳۸۰ خورشیدی" به دنبال مرگ فرزند درگذشت.

                                                                                                   "روحش شاد"